Skolyoz Nedir?

Skolyoz, omurganın yalnızca yana doğru eğilmesi değil, aynı zamanda omurların kendi ekseni etrafında dönmesiyle ortaya çıkan üç boyutlu bir omurga deformitesidir. Tıbbi açıdan skolyoz nedir denildiğinde, ayakta çekilen omurga grafisinde cobb yöntemiyle 10 derece ve üzerinde ölçülen yapısal eğrilik anlaşılır. Omurga eğriliği özellikle büyüme dönemindeki çocuklarda dikkatle değerlendirilmelidir çünkü eğriliğin ilerleme riski çocuğun kalan büyüme potansiyeliyle yakından ilişkilidir. Çocuklarda skolyoz erken dönemde çoğu zaman ağrı oluşturmadan ilerleyebildiği için omuz, bel ve sırt simetrisindeki değişikliklerin fark edilmesi önem taşır.

Skolyoz Belirtileri Nelerdir?

Skolyoz belirtileri her çocukta aynı düzeyde görünmeyebilir ve küçük eğrilikler uzun süre fark edilmeyebilir. Omuzlardan birinin diğerinden daha yukarıda olması, kürek kemiklerinden birinin daha belirgin görünmesi, bel çizgisinde asimetri, bir kalçanın daha yüksek durması ve gövdenin bir tarafa doğru kayması en sık dikkat çeken değişiklikler arasındadır. Çocuk öne doğru eğildiğinde sırtın veya kaburgaların bir tarafının daha yüksek görünmesi de omurgadaki dönmenin önemli işaretlerinden biridir.

Omurga eğriliği belirtileri yalnızca dışarıdan görülen şekil değişiklikleriyle sınırlı değildir. Giysilerin iki tarafta farklı durması, pantolon belinin bir yana doğru kayması veya çocuğun dik durduğunda başının pelvisin tam ortasında görünmemesi ailelerin fark edebileceği ipuçları arasında yer alabilir. Ergenlik çağındaki idiyopatik skolyoz çoğu zaman belirgin ağrı oluşturmadığından, sürekli veya şiddetli sırt ağrısı gibi yakınmalar varsa skolyoz dışında başka nedenlerin de değerlendirilmesi gerekebilir.

Çocuklarda Skolyoz Nasıl Anlaşılır?

Çocuğun omurgasını değerlendirirken yalnızca arkadan bakmak yeterli değildir. Omuzların seviyesi, kürek kemiklerinin belirginliği, bel kıvrımları, kalçaların yüksekliği ve gövdenin orta hatta bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir. Çocuğun ayakta duruşu ve öne eğildiği sırada sırtın iki tarafı arasındaki farkların incelenmesi, olası eğriliğin erken fark edilmesine yardımcı olur.

Çocuk ortopedi skolyoz değerlendirmesinde yalnızca omurganın görünümü değil, çocuğun yaşı, boy uzama hızı, nörolojik muayenesi ve kalan büyüme potansiyeli de önemlidir. Fizik muayenede şüphe saptandığında görüntüleme ile eğriliğin gerçek derecesi belirlenebilir. Evde yapılan gözlem veya basit bir skolyoz testi erken farkındalık sağlayabilse de kesin tanının hekim muayenesi ve gerektiğinde ayakta çekilen omurga grafileriyle konulması gerekir.

Skolyoz Türleri Nelerdir?

Skolyoz çeşitleri ortaya çıkış nedenine ve başlangıç dönemine göre farklı özellikler gösterebilir. En sık görülen tür idiyopatik skolyoz olarak adlandırılır ve bu grupta eğriliğin kesin nedeni belirlenemez. Özellikle ergenlik döneminde ortaya çıkan idiyopatik eğriliklerde genetik yatkınlığın rol oynayabileceği düşünülür ve aile öyküsü bazı çocuklarda riskin daha yüksek olmasına katkıda bulunabilir.

Konjenital skolyoz, omurların anne karnındaki gelişimi sırasında ortaya çıkan yapısal farklılıklara bağlıdır ve bazı omurların tam oluşmaması ya da birbirinden ayrı gelişmemesi sonucunda görülebilir. Nöromüsküler skolyoz ise kasları veya sinir sistemini etkileyen hastalıklara bağlı gelişebilir ve omurgayı destekleyen kasların dengesinin bozulması eğriliğin oluşumuna katkıda bulunabilir. Bu türlerin doğal seyri ve tedavi yaklaşımı idiyopatik skolyozdan farklı olduğu için skolyozun hangi grupta bulunduğunun belirlenmesi tedavi planı açısından önem taşır.

Skolyoz Muayenesinde Öne Eğilme Testi

Öne eğilme değerlendirmesi skolyoz taramasında kullanılan temel fizik muayene yöntemlerinden biridir. Çocuk ayakları yan yana, dizleri düz ve kolları serbest şekilde öne doğru eğildiğinde hekim arkadan bakarak sırtın iki tarafı arasındaki yükseklik farkını değerlendirir. Omurların dönmesine bağlı kaburga veya bel bölgesi çıkıntısı bu pozisyonda daha belirgin hale gelebilir.

Bu değerlendirme sırasında gövde rotasyonunu yaklaşık olarak ölçmek amacıyla skolyometre adı verilen bir cihaz da kullanılabilir. Öne eğilme testinde asimetri görülmesi doğrudan skolyozun derecesini göstermez ancak radyolojik inceleme gerekip gerekmediğinin belirlenmesine yardımcı olabilir. Bu nedenle tarama testi ile kesin tanı birbirinden ayrılmalı ve şüpheli bulgular ortopedik değerlendirmeyle tamamlanmalıdır.

Cobb Açısı Nedir ve Nasıl Ölçülür?

Cobb açısı skolyoz eğriliğinin büyüklüğünü derece olarak ifade etmek için kullanılan temel radyolojik ölçüm yöntemidir. Ayakta çekilen omurga grafisinde eğriliğin üst ve alt sınırlarını oluşturan omurlar belirlenir ve bu omurların son plaklarından çizilen hatlar üzerinden açı hesaplanır. Bu ölçüm hem ilk tanıda hem de sonraki kontrollerde eğriliğin ilerleyip ilerlemediğini değerlendirmek açısından önem taşır.

Omurgada 10 derecenin altındaki yana eğrilikler genellikle radyolojik skolyoz tanımı içinde değerlendirilmez. Ölçüm 10 derece ve üzerine ulaştığında skolyoz tanımı kullanılabilir ancak tedavi kararı yalnızca bu sayıya göre verilmez. Çocuğun yaşı, büyüme potansiyeli, eğriliğin yeri, eğriliğin zaman içindeki değişimi ve omurganın genel dengesi de tedavi planının belirlenmesinde birlikte değerlendirilir.

Skolyoz Dereceleri Ne Anlama Gelir?

Skolyoz dereceleri eğriliğin büyüklüğünü anlamaya yardımcı olsa da her derece için değişmez tek bir tedavi yöntemi bulunmaz. Genel olarak 10 derece ve üzerindeki yapısal eğrilikler skolyoz olarak tanımlanırken daha küçük eğrilikler çoğunlukla düzenli takip altında izlenebilir. Büyümeye devam eden çocuklarda yaklaşık 25 derece ve üzerindeki ilerleme riski taşıyan eğrilikler korse tedavisi açısından değerlendirilirken daha yüksek açılarda farklı tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.

Yaklaşık 45 ile 50 dereceye ulaşan veya büyüme devam ederken belirgin biçimde ilerleyen eğriliklerde cerrahi tedavi değerlendirmesi yapılabilir. Ancak iki çocuğun cobb açısı aynı olsa bile kalan büyüme potansiyelleri ve eğrilik özellikleri farklı olabileceğinden tedavileri aynı olmak zorunda değildir. Bu nedenle derece değerleri tek başına karar vermek yerine çocuğun bütün klinik özellikleriyle birlikte yorumlanmalıdır.

Çocuklarda Skolyoz Neden İlerler?

Ailelerin araştırdığı skolyoz neden olur konusu skolyozun türüne göre farklı biçimde değerlendirilmelidir. İdiyopatik vakalarda kesin neden bilinmez ve kötü duruş, ağır okul çantası veya spor yapmak idiyopatik skolyozun nedeni olarak kabul edilmez. Skolyoz nedenleri arasında doğumsal omur gelişim sorunları ve kas ya da sinir sistemini etkileyen hastalıklar bulunabilse de çocukluk çağında en sık görülen grupta belirlenebilir tek bir neden saptanmaz.

Eğriliğin ilerleme ihtimali ise özellikle hızlı büyüme dönemlerinde artabilir. Çocuğun önünde ne kadar fazla büyüme kaldığı, mevcut eğriliğin büyüklüğü ve eğriliğin zaman içerisindeki değişimi ilerleme riskinin değerlendirilmesinde önemlidir. Bu nedenle küçük görünen bir eğrilik bile büyüme potansiyeli yüksek bir çocukta düzenli takip gerektirebilirken büyümesini büyük ölçüde tamamlamış bir ergende aynı açı farklı şekilde değerlendirilebilir.

Ergenlik Döneminde Skolyoz Takibi

Ergenlerde skolyoz en çok hızlı boy uzamasının gerçekleştiği dönemlerde dikkatle izlenir. Omurga henüz büyümeye devam ederken eğrilik de değişebileceği için takip sıklığı çocuğun yaşına, eğriliğin derecesine ve büyüme durumuna göre belirlenir. Hafif ve düşük riskli eğriliklerde izlem yeterli olabilirken büyüme potansiyeli yüksek çocuklarda daha yakın kontroller gerekebilir.

Adölesan idiyopatik skolyoz genellikle 10 yaş sonrasında başlayarak iskelet gelişiminin tamamlanmasına kadar geçen dönemde ortaya çıkar. Küçük eğrilikler çocuk veya aile tarafından fark edilmeyebildiği için omuz ve bel simetrisinin büyüme dönemlerinde kontrol edilmesi önemlidir. Takip sürecinin amacı her kontrolde görüntüleme yapmak değil, gerekli aralıklarla klinik değişimi değerlendirerek ilerleme riskini mümkün olduğunca erken belirlemektir.

Skolyoz Tedavisi Nasıl Planlanır?

Skolyoz tedavisi eğriliğin yalnızca mevcut derecesine göre değil, çocuğun büyüme potansiyeli ve ilerleme riski dikkate alınarak kişiye özel planlanır. Küçük ve stabil eğriliklerde düzenli gözlem yeterli olabilirken orta derecedeki ve büyümeye devam eden çocuklarda korse gündeme gelebilir. Daha ileri veya takip sırasında belirgin şekilde ilerleyen eğriliklerde cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Tedavinin temel amacı her omurgayı tamamen düz hale getirmek değildir. Büyüme dönemindeki çocuklarda önemli hedeflerden biri eğriliğin ilerlemesini kontrol etmek, omurga ve gövde dengesini korumak ve mümkün olduğunda ileri cerrahi gereksinimini azaltmaktır. Eğriliğin türü, bulunduğu bölge, esnekliği ve çocuğun günlük yaşamı da tedavi seçimini etkileyebildiği için takip planı her çocuk için ayrı oluşturulmalıdır.

Skolyozda Korse Tedavisi Ne Zaman Uygulanır?

Skolyoz korsesi özellikle büyümesi devam eden ve eğriliği ilerleme riski taşıyan çocuklarda kullanılan temel cerrahi dışı tedavi yöntemlerinden biridir. Genel yaklaşımda yaklaşık 25 ile 45 derece arasındaki idiyopatik eğriliklerde, çocukta belirgin büyüme potansiyeli bulunuyorsa korse düşünülebilir. Korsenin temel amacı mevcut eğriliği tamamen ortadan kaldırmaktan çok büyüme sırasında daha fazla ilerlemesini önlemeye çalışmaktır.

Korse tipi ve günlük kullanım süresi eğriliğin yerine, esnekliğine, büyüme durumuna ve kullanılan korse modeline göre değişebilir. Bazı gündüz korseleri günde yaklaşık 16 ile 23 saat kullanılabilirken belirli eğrilik tiplerinde gece kullanılan modeller de tercih edilebilir. Tedavinin başarısında korsenin reçete edilen süreye uygun kullanılması önemli olduğu için düzenli kontroller sırasında hem omurga hem de korsenin uyumu değerlendirilmelidir.

Skolyozda Egzersiz ve Fizik Tedavinin Yeri

Skolyoz egzersizleri gövde kontrolü, postür farkındalığı, kas dayanıklılığı, hareket kabiliyeti ve kişinin günlük yaşam konforunun desteklenmesine yardımcı olabilir. Skolyoza özgü egzersiz programları eğriliğin yönü ve kişinin fiziksel özellikleri dikkate alınarak planlandığında konservatif tedavinin bir parçası olarak kullanılabilir. Özellikle korse tedavisi gören çocuklarda egzersiz yaklaşımı genel fiziksel kondisyonun ve fonksiyonun korunmasına katkı sağlayabilir.

Bununla birlikte egzersizin korse veya cerrahinin gerekli olduğu bir eğriliği tek başına ortadan kaldıracağı düşünülmemelidir. Fizik tedavi yaklaşımının amacı ve beklenen etkisi çocuğun eğriliğinin derecesine, büyüme durumuna ve eşlik eden yakınmalarına göre belirlenmelidir. Çocukların çoğu hekim tarafından özel bir kısıtlama getirilmedikçe fiziksel olarak aktif kalabilir ve yaşlarına uygun sporları toleransları ölçüsünde sürdürebilir.

Skolyoz Ameliyatı Hangi Durumlarda Gündeme Gelir?

Skolyoz ameliyatı her skolyoz tanısı alan çocuk için gerekli değildir ve çocukların önemli bir bölümünde cerrahiye ihtiyaç duyulmaz. Cerrahi değerlendirme genellikle eğriliğin yaklaşık 45 ile 50 dereceyi aşması, büyüme sırasında ilerlemeye devam etmesi veya uygun korse tedavisine rağmen ciddi seviyelere ulaşması gibi durumlarda gündeme gelir. Eğriliğin yeri, omurga dengesi, çocuğun yaşı ve kalan büyüme miktarı ameliyat kararını etkileyen diğer faktörlerdir.

Adölesan idiyopatik skolyozda en yaygın cerrahi yaklaşım omurgadaki eğriliğin düzeltilmesi ve uygun omurların implantlarla sabitlenerek füzyonunun sağlanmasıdır. Cerrahinin amacı yalnızca radyolojik açıyı azaltmak değil, dengeli bir gövde elde etmek ve ileri derecedeki eğriliğin gelecekte daha fazla ilerlemesini önlemektir. Cerrahi yöntem ve sabitlenecek omur seviyeleri her hastanın eğrilik yapısına göre ayrı planlanır.

Skolyoz Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Her skolyoz eğriliği tedavi edilmediğinde mutlaka ilerlemez ve özellikle küçük eğrilikler büyüme tamamlandıktan sonra uzun süre stabil kalabilir. Asıl önemli nokta hangi eğriliğin ilerleme riski taşıdığının erken dönemde belirlenmesidir. Büyüme çağındaki çocuklarda takip edilmeyen ilerleyici bir eğrilik zaman içerisinde daha belirgin gövde asimetrisine dönüşebilir ve başlangıçta korseyle kontrol edilebilecek bazı vakalar daha ileri tedavilere ihtiyaç duyabilir.

Çok ileri derecedeki eğrilikler erişkin dönemde ilerlemeye devam edebilir ve özellikle ciddi göğüs bölgesi deformitelerinde solunum fonksiyonlarının etkilenmesi gündeme gelebilir. Bununla birlikte hafif skolyozu olan her çocukta organ veya akciğer problemi beklenmez. Bu nedenle skolyoz tanısının oluşturduğu kaygı yerine eğriliğin büyüklüğüne, ilerleme riskine ve çocuğun büyüme durumuna dayanan düzenli bir izlem yaklaşımı benimsenmelidir.

Çocuklarda Skolyozda Düzenli Takibin Önemi

Skolyoz takibindeki en önemli amaç değişikliği erken fark etmektir. Büyüme döneminde birkaç ay içinde ortaya çıkan hızlı boy uzaması eğriliğin seyrini etkileyebildiği için muayene aralıkları her çocukta aynı olmayabilir. Takip sırasında fizik muayene bulguları, boy uzaması, iskelet gelişimi ve gerekli durumlarda yeni grafiler birlikte değerlendirilerek önceki ölçümlerle karşılaştırılır.

Ankara skolyoz değerlendirmesi arayan ailelerin çocukluk ve ergenlik döneminde omurga deformiteleri konusunda deneyimli ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurması, eğriliğin türünün ve ilerleme riskinin doğru belirlenmesi açısından önem taşır. Ankara çocuk ortopedi alanında gerçekleştirilen değerlendirmede yalnızca mevcut eğrilik değil, çocuğun büyüme potansiyeli ve gelecekteki ilerleme ihtimali de dikkate alınmalıdır. Prof. dr. ali fuat karataş’ın sitesi çocuk ortopedi ve omurga alanlarında bilgilendirme sunmakta ve hekim değerlendirmesi Ankara’da gerçekleştirilmektedir.

Skolyoz Hakkında Sıkça Sorulan Sorular