Çocuklarda Duruş Bozukluğu: Belirtileri, Nedenleri ve Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Çocuklarda duruş bozukluğu, büyüme döneminde omuzların, sırtın, boynun veya gövdenin alışılmış duruş pozisyonunda farklılık görülmesiyle fark edilebilir. Duruş bozukluğu belirtileri bazen yalnızca öne eğik durma şeklinde ortaya çıkarken bazen omuz seviyeleri arasındaki fark veya gövdedeki asimetri dikkati çekebilir. Duruş bozukluğu nedenleri günlük alışkanlıklardan kasların çalışma biçimine ve yapısal omurga sorunlarına kadar değişebilir. Bu nedenle duruş bozukluğu tedavisi planlanmadan önce değişikliğin postüre bağlı mı yoksa omurganın yapısıyla ilişkili mi olduğu anlaşılmalıdır.

Duruş Bozukluğu Nedir?

Duruş bozukluğu, çocuğun otururken, ayakta dururken veya hareket ederken vücudunu ideal hizalanmadan farklı bir pozisyonda tutmasıdır. Başın öne gelmesi, omuzların öne kapanması, sırtın daha yuvarlak görünmesi veya bel kavsinin belirginleşmesi postür değişiklikleri arasında görülebilir. Ancak bir çocuğun zaman zaman eğik oturması tek başına hastalık olduğu anlamına gelmez.

Çocukluk ve ergenlik döneminde vücut hızla değişir. Boy uzaması, kasların gelişimi, fiziksel aktivite düzeyi, masa başında geçirilen süre ve günlük hareket alışkanlıkları duruş görünümünü etkileyebilir. Bazı postür değişiklikleri çocuk doğrulduğunda veya pozisyon değiştirdiğinde azalırken bazı omurga deformiteleri pozisyonla tamamen ortadan kalkmaz.

Bu ayrım önemlidir. Esnek ve alışkanlığa bağlı postür değişikliği ile skolyoz, yapısal kifoz veya başka bir omurga sorunu aynı durum değildir. Omurgada kalıcı asimetri düşünülüyorsa değerlendirme yalnızca dış görünüşe bakılarak yapılmamalıdır.

Çocuklarda Duruş Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Duruş değişikliği çoğu zaman ailelerin çocuğu ders çalışırken, yürürken veya arkadan bakıldığında fark ettiği görünüm farklılıklarıyla başlar. Başın sürekli öne doğru taşınması, omuzların öne kapanması, sırtın belirgin yuvarlak görünmesi ve otururken sürekli öne eğilme sık gözlenen durumlardır.

Omuzlardan birinin sürekli daha yüksek görünmesi, kürek kemiklerinden birinin daha belirgin olması, bel kıvrımlarının iki tarafta eşit olmaması veya gövdenin bir tarafa kaymış görünmesi ise yalnızca kötü duruş olarak değerlendirilmemelidir. Özellikle çocuk öne eğildiğinde sırtın bir tarafının diğer tarafa göre daha yüksek görünmesi skolyoz açısından değerlendirme gerektirebilir. Skolyoz değerlendirmesinde omuz, kürek kemiği, bel çizgisi ve gövde simetrisi birlikte incelenir.

Bazı çocuklarda boyun, sırt veya bel bölgesinde yorulma ve rahatsızlık da görülebilir. Ancak ağrının tek başına postür bozukluğu veya skolyoz göstergesi olmadığı unutulmamalıdır. Özellikle devam eden, şiddetlenen veya günlük hareketleri etkileyen ağrının nedeni ayrıca araştırılmalıdır.

Duruş Bozukluğunun Olası Nedenleri

Çocuklarda postür değişikliği genellikle tek bir nedene bağlı değildir. Büyüme dönemi, kas dayanıklılığı, fiziksel aktivite miktarı, günlük oturma süresi, çalışma ortamının ergonomisi ve çocuğun geliştirdiği hareket alışkanlıkları birlikte etkili olabilir.

Bununla birlikte her duruş farklılığını alışkanlıklarla açıklamak doğru değildir. Omurga eğrilikleri, yapısal kifoz, bacak uzunluk farklılıkları ve bazı nöromüsküler veya ortopedik durumlar vücudun duruşunu etkileyebilir. Bu nedenle özellikle kalıcı veya giderek belirginleşen asimetrilerde nedenin belirlenmesi önemlidir.

Okul Çantası ve Ekran Kullanımı

Ağır veya uygun taşınmayan okul çantaları çocuğun gövdesini öne doğru eğmesine ve boyun, omuz veya sırt bölgesinde zorlanmaya neden olabilir. Çantanın sürekli tek omuzda taşınması da kasların iki tarafta farklı yüklenmesine yol açabilir. Bununla birlikte mevcut bilimsel bilgiler ağır okul çantasının skolyoza neden olduğunu göstermemektedir.

Çantanın çocuğun vücut yapısına uygun olması, iki omuz askısının birlikte kullanılması ve gereksiz ağırlıkların taşınmaması önemlidir. Amerikan pediatri akademisinin güncel aile bilgilendirmesinde çantanın toplam ağırlığının çocuğun vücut ağırlığının yaklaşık yüzde 15'ini geçmemesi önerilmektedir.

Telefon, tablet veya bilgisayar kullanımında uzun süre başı öne eğerek aynı pozisyonda kalmak da boyun ve sırt kasları üzerindeki yükü artırabilir. Araştırmalar uzun ekran süresi ile bazı kas-iskelet sistemi yakınmaları ve postür değişiklikleri arasında ilişki bildirse de ekran süresi tek başına her postür bozukluğunun nedeni değildir. Güncel çalışmalar postürün çok faktörlü olduğunu göstermektedir.

Ancak yalnızca kasları güçlendirmek her postür sorununu ortadan kaldırmaz. Yapısal omurga değişikliklerinde egzersizin amacı ve içeriği farklı olabilir. Bu nedenle görünür asimetri bulunan çocuklarda internetten seçilen standart egzersizler yerine öncelikle sorunun niteliğinin belirlenmesi gerekir.

Yapısal Nedenler Skolyoz ve Kifoz

Skolyoz, omurganın yalnızca yana doğru eğilmesi değildir. Omurlarda dönmenin da eşlik edebildiği üç boyutlu bir omurga deformitesidir. Ayakta çekilen omurga grafisinde eğriliğin derecesi cobb yöntemiyle ölçülür ve 10 derecenin üzerindeki eğrilikler skolyoz olarak kabul edilir. Daha küçük eğrilikler bazı durumlarda postüral asimetri olarak değerlendirilebilir.

Kifoz ise omurgaya yandan bakıldığında sırt bölgesindeki öne doğru eğimin belirginleşmesiyle ilişkili olabilir. Bazı çocuklarda bu görünüm postürle değişebilirken bazı çocuklarda daha yapısal bir omurga değişikliği bulunabilir. Çocuğun kendisini dikleştirdiğinde sırt görünümünün ne kadar değiştiği değerlendirmede önemli ipuçlarından biridir.

Yapısal bir durumdan şüphe edildiğinde yaş, büyüme potansiyeli, deformitenin derecesi ve zaman içinde ilerleyip ilerlemediği birlikte değerlendirilir. Prof. dr. ali fuat karataş'ın sitesinde de çocukluk dönemindeki omurga sorunlarında egzersiz, takip, korse ve gerektiğinde cerrahi seçeneklerin sorunun türüne göre planlandığı belirtilmektedir.

Duruş Bozukluğu İle Skolyoz Arasındaki Fark

Duruş bozukluğu ile skolyoz aynı durum değildir. Postüre bağlı değişikliklerde çocuk doğrulduğunda veya pozisyon değiştirdiğinde görünüm belirgin şekilde düzelebilir. Skolyozda ise omurgada yapısal eğrilik ve gövdede rotasyon bulunabilir.

Skolyoz yalnızca çocuğun eğik oturmasından, ağır çanta taşımasından veya yanlış yatmasından gelişmez. Skolyoz araştırma topluluğu ağır çanta, kötü ayakta durma postürü ve spor faaliyetlerinin skolyoz nedeni olmadığını özellikle belirtmektedir.

Aile açısından önemli ipuçlarından biri asimetrinin çocuğun pozisyon değiştirmesine rağmen devam edip etmediğidir. Bir omuz sürekli daha yüksekse, bel çizgisi belirgin biçimde eşit değilse veya öne eğilme sırasında sırtta tek taraflı kabarıklık ortaya çıkıyorsa çocuk ortopedisi değerlendirmesi gerekebilir.

Duruş Bozukluğu Nasıl Değerlendirilir?

Değerlendirme çocuğun yalnızca sırtına bakılmasıyla sınırlı değildir. Çocuğun ayakta duruşu, yürüyüşü, baş ve omuz hizası, kürek kemikleri, bel çizgisi, pelvis seviyesi ve alt ekstremitelerin durumu birlikte incelenebilir. Omurganın önden, arkadan ve yandan görünümü değerlendirilir.

Skolyoz şüphesi varsa öne eğilme testi kullanılabilir. Çocuk öne eğildiğinde gövdedeki rotasyon ve sırtın iki tarafı arasındaki yükseklik farkı incelenir. Gerektiğinde skolyometre ile gövde rotasyonu ölçülebilir.

Her duruş bozukluğunda röntgen gerekli değildir. Fizik muayenede yapısal omurga eğriliğinden şüphe edilmesi durumunda ayakta omurga grafileri istenebilir ve eğrilik derecesi ölçülebilir. Manyetik rezonans görüntüleme de rutin olarak her çocukta kullanılmaz; klinik bulgulara göre karar verilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Çocuğun omuzları veya kalçaları arasında belirgin ve sürekli bir seviye farkı varsa, kürek kemiklerinden biri daha çıkıntılı görünüyorsa veya gövde sürekli bir tarafa kayıyorsa değerlendirme yapılması uygun olabilir. Öne eğilme sırasında sırtın bir tarafında belirgin yükseklik oluşması da skolyoz açısından önemli bir bulgudur.

Duruş değişikliğine devam eden sırt veya bel ağrısı, yürüme biçiminde değişiklik, bacaklarda güç kaybı, uyuşma veya hareket kısıtlılığı eşlik ediyorsa durum yalnızca kötü postür olarak kabul edilmemelidir. Çocuklarda sıradan kas zorlanmalarının dışında devam eden ağrıların değerlendirilmesi önerilir.

Büyümenin hızlı olduğu dönemlerde yeni gelişen asimetriler de önemlidir. Skolyoz özellikle büyüme atakları sırasında fark edilebildiğinden ailelerin çocuğun sırt görünümündeki değişiklikleri izlemesi yararlı olabilir. Ancak evde yapılan gözlem tanı yerine geçmez.

Duruş Bozukluğu Nasıl Düzeltilir? Egzersiz Ve Takip

Duruş bozukluğunun düzeltilmesi sorunun nedenine göre planlanır. Alışkanlığa ve kas dayanıklılığına bağlı postür değişikliklerinde günlük hareket miktarının artırılması, uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçınılması ve çalışma alanının çocuğa uygun şekilde düzenlenmesi temel yaklaşımın parçaları olabilir.

Egzersiz programlarında gövde kontrolü, sırt ve karın kasları, omuz kuşağı, esneklik, denge ve vücut farkındalığı üzerinde çalışılabilir. Ancak egzersiz programının çocuğun yaşına, değerlendirme bulgularına ve varsa yapısal omurga problemine göre düzenlenmesi gerekir. Aynı egzersiz programının her çocuk için uygun olduğu düşünülmemelidir.

Skolyoz veya yapısal kifoz gibi durumlarda yalnızca genel postür egzersizleri yeterli olmayabilir. Büyüme potansiyeli, eğriliğin derecesi ve ilerleme durumu takip planını etkiler. Bazı skolyozlarda takip veya korse gündeme gelebilirken cerrahi yalnızca belirli yapısal deformitelerde değerlendirilir. Sitenin mevcut omurga içeriklerinde de tedavinin eğriliğin derecesi ve çocuğun gelişim özellikleri dikkate alınarak planlandığı belirtilmektedir.

Duruş bozukluğunun kendisi çoğu zaman ameliyat gerektiren bir durum değildir. Cerrahi değerlendirme postür alışkanlığından değil, belirgin ve ilerleyici yapısal omurga deformitesi gibi altta yatan ortopedik durumdan kaynaklanabilir.

Ankara'da Duruş Bozukluğu Değerlendirmesi

Ankara'da çocuklarda duruş bozukluğu değerlendirilirken temel amaç yalnızca çocuğun daha dik durmasını sağlamak değildir. Öncelikle görünüm farklılığının günlük postür alışkanlığı, kas dengesi veya yapısal bir omurga problemiyle ilişkili olup olmadığı belirlenmelidir.

Prof. Dr. Ali Fuat Karataş çocuk ortopedi ve travmatoloji alanında çalışmakta ve sitesinde çocukluk dönemindeki skolyoz ile farklı omurga sorunlarına yönelik değerlendirme ve tedavi içerikleri bulunmaktadır. Muayenehanesi Çukurambar, Çankaya, Ankara'da yer almaktadır.

Erken değerlendirme özellikle büyüme çağındaki çocuklarda önem taşır çünkü omurga görünümündeki değişikliklerin seyri büyüme süreciyle birlikte değişebilir. Her çocuk için takip gerekliliği aynı değildir ve karar muayene bulguları, yaş, büyüme durumu ve varsa omurga eğriliğinin özellikleri birlikte değerlendirilerek verilir.

Duruş Bozukluğu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular