Osgood Schlatter Hastalığı: Büyüme Çağında Diz Ağrısının Sık Nedeni

Osgood schlatter hastalığı, özellikle hızlı büyüme dönemindeki aktif çocuk ve ergenlerde dizin ön-alt bölümünde ağrıya yol açabilen yaygın bir durumdur. Çocuklarda diz ağrısı nedenleri arasında önemli bir yere sahip olan bu tablo, çoğunlukla koşma ve sıçrama gibi hareketlerle belirginleşir. Büyüme çağı diz ağrısı yaşayan çocuklarda ağrının yeri ve aktiviteyle ilişkisi değerlendirilirken diz altı ağrısı özellikle dikkat edilmesi gereken bulgulardan biridir. Hastalık genellikle büyüme tamamlandıkça geriler ancak benzer yakınmalara yol açabilen diğer diz sorunlarından ayrılması önemlidir.

Osgood Schlatter Hastalığı Nedir?

Osgood schlatter hastalığı, diz kapağının hemen altında bulunan ve tibial tüberkül olarak adlandırılan kemik çıkıntısının büyüme döneminde tekrarlayan çekme kuvvetlerine maruz kalmasıyla gelişen bir tablodur. Diz kapağından kaval kemiğine uzanan patellar tendon bu bölgeye tutunur. Özellikle büyüme plağının henüz olgunlaşmadığı dönemde koşma, sıçrama ve ani yön değiştirme hareketlerinin sık tekrarlanması bölgedeki hassasiyeti artırabilir.

Bu durum eklemin iç kısmında gelişen bir kıkırdak hastalığı değildir. Sorun daha çok büyümekte olan kemiğin tendonun yapıştığı bölümündedir. Bu nedenle tıbbi olarak çekme tipi apofizit olarak değerlendirilebilir. Osgood Schlatter belirtileri yalnızca bir dizde görülebilirken bazı çocuklarda her iki dizde de gelişebilir.

Hastalığın adında geçen hastalık kelimesi ailelerde ciddi ve ilerleyici bir eklem rahatsızlığı izlenimi oluşturabilir. Ancak çoğu çocukta süreç büyüme dönemine bağlıdır ve kalıcı eklem hasarına yol açmadan geriler. Buna rağmen ağrının şiddeti, süresi ve çocuğun günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği değerlendirilmelidir.

Neden Olur?

Osgood schlatter gelişiminde temel mekanizma, uyluğun ön tarafındaki kuadriseps kasının patellar tendon aracılığıyla tibial tüberküle tekrarlayan çekme kuvveti uygulamasıdır. Hızlı büyüme dönemlerinde kemik uzunluğu hızlı değişirken kas ve tendonların esnekliği aynı hızda uyum sağlanamayabilir. Bu durum dizin ön bölümündeki gerilimi artırabilir.

Koşma, sıçrama, çömelme, merdiven çıkma ve ani yön değiştirme gibi hareketler kuadriseps kasının güçlü biçimde çalışmasına neden olur. Aynı hareketlerin yoğun şekilde tekrarlandığı spor dönemlerinde büyüme bölgesindeki yük artabilir. Bu nedenle sorun tek bir travmadan çok, tekrarlayan mekanik yüklenme sonucunda ortaya çıkar.

Her spor yapan çocukta osgood schlatter gelişmez. Büyüme hızı, kas esnekliği, antrenman yoğunluğu, dinlenme süreleri ve çocuğun yaptığı sporun özellikleri birlikte etkili olabilir. Özellikle kısa zamanda antrenman sıklığının veya yükünün belirgin artırılması yakınmaların ortaya çıkmasını kolaylaştırabilir.

Belirtileri Nelerdir?

En tipik osgood schlatter belirtileri, diz kapağının birkaç santimetre altında ağrı, dokunmakla hassasiyet ve kemiksi bölgede belirginleşen şişliktir. Ağrı genellikle aktivite sırasında veya aktivitenin ardından artar. Dinlenmeyle azalması sık görülür.

Çocuk koşarken, merdiven çıkarken, çömelirken, dizlerinin üzerine otururken veya sıçrarken rahatsızlık hissedebilir. Bazı çocuklarda antrenmanın başında hafif olan ağrı spor devam ettikçe belirginleşirken bazı çocuklarda ağrı daha çok aktivite sonrasında ortaya çıkar.

Yakınmanın yalnızca diz altında bulunması tanı için tek başına yeterli değildir. Dizde kilitlenme, ciddi hareket kısıtlılığı, travma sonrası ani şişme, ateş, gece uykudan uyandıran ağrı veya çocuğun bacağına basamaması farklı sorunların araştırılmasını gerektirebilir.

Diz Altında Şişlik ve Hassasiyet

Tibial tüberkül bölgesindeki hassasiyet osgood schlatter için karakteristik bulgulardan biridir. Çocuğun diz kapağının hemen altındaki kemik çıkıntısına dokunulduğunda ağrı hissedilebilir. Zaman içinde bu kemiksi çıkıntı diğer dize göre daha belirgin hale gelebilir.

Bu çıkıntının büyümesi tek başına tehlikeli bir durum anlamına gelmez. Bölgedeki tekrarlayan çekme kuvvetine bağlı olarak kemik yapısı daha belirgin hale gelebilir ve ağrı geçtikten sonra bile bir miktar çıkıntı kalabilir. Cambridge university hospitals da spor devam ettikçe bu kemiksi çıkıntının belirginleşebileceğini bildirmektedir.

Ancak yeni gelişen hızlı şişlik, kızarıklık, belirgin ısı artışı veya şiddetli istirahat ağrısı klasik osgood schlatter tablosundan farklı olabilir. Bu durumda yalnızca büyüme ağrısı düşünülmemeli ve çocuk yeniden değerlendirilmelidir.

Hangi Çocuklarda ve Hangi Sporlarda Daha Sık Görülür?

Osgood schlatter çoğunlukla ergenlik dönemindeki hızlı büyüme atağı sırasında görülür. Nottingham university hospitals kızlarda yaklaşık 8–12, erkeklerde 10–14 yaş aralığındaki hızlı büyüme dönemlerini tipik risk dönemleri arasında belirtmektedir. Bu sınırlar kesin tanı eşikleri değildir; biyolojik gelişim her çocukta farklıdır.

Futbol, basketbol, voleybol, atletizm, jimnastik ve benzeri koşma, sıçrama veya hızlı yön değiştirme içeren sporlarla uğraşan çocuklarda yakınmalar daha sık görülebilir. Bunun temel nedeni sporun kendisinden çok, büyümekte olan diz bölgesinin tekrar tekrar yüksek çekme kuvvetiyle karşılaşmasıdır.

Çocuklarda spor yaralanmaları değerlendirilirken çocuğun yalnızca takvim yaşı değil, büyüme dönemi, haftalık antrenman yükü, ağrının hangi hareketlerde başladığı ve son dönemde spor yoğunluğunda değişiklik olup olmadığı birlikte incelenmelidir.

Yaş tek başına tanı veya tedavi kararı verdirmez. Büyüme plağının durumu ve çocuğun klinik bulguları daha önemlidir.

Nasıl Tanı Konur?

Osgood schlatter tanısı çoğu zaman çocuğun öyküsü ve fizik muayene ile konabilir. Doktor ağrının ne zamandır devam ettiğini, hangi aktivitelerde arttığını, çocuğun yaptığı sporları ve yakın zamanda antrenman yoğunluğunda değişiklik olup olmadığını değerlendirir.

Muayenede diz kapağının altındaki tibial tüberkül bölgesinde hassasiyet ve belirginlik araştırılır. Çömelme, dizini düzleştirme veya kası direnç karşısında çalıştırma sırasında ağrının artıp artmadığı değerlendirilebilir. Cleveland clinic, tipik olgularda görüntüleme yöntemlerinin her zaman gerekli olmadığını; gerektiğinde röntgenin kemik ve büyüme bölgesini değerlendirmek veya başka nedenleri dışlamak amacıyla kullanılabileceğini belirtmektedir.

Ağrının yeri tipik değilse, yakınma travma sonrasında aniden başladıysa veya muayene bulguları farklı bir diz sorununu düşündürüyorsa görüntüleme daha önemli hale gelebilir. Patellar tendon sorunları, sinding-larsen-johansson sendromu, kırıklar, enfeksiyonlar ve diğer çocukluk çağı diz problemleri ayırıcı tanıda değerlendirilebilir.

Tedavi Yaklaşımları

Osgood schlatter tedavisi çoğunlukla ameliyatsız yöntemlerle planlanır. Temel amaç büyüme bölgesindeki tekrarlayan yükü azaltmak, ağrıyı kontrol etmek ve çocuğun günlük yaşam ile spora güvenli şekilde devam edebilmesini sağlamaktır.

Tedavinin yoğunluğu her çocukta aynı değildir. Hafif ağrısı bulunan bir çocuk bazı aktivitelerini sürdürebilirken, koşarken veya yürürken belirgin ağrı yaşayan başka bir çocukta geçici olarak daha fazla yük azaltılması gerekebilir. Bu nedenle spor yasağı yerine belirtilere göre aktivite düzenlemesi daha anlamlıdır.

Osgood schlatter için kalça çıkığında kullanılan kapalı redüksiyon, açık redüksiyon, alçılama veya avasküler nekroz riskine yönelik bir tedavi akışı bulunmaz. Cerrahi de büyüme çağındaki tipik olgularda standart tedavi değildir.

Buz Uygulaması ve Egzersiz

Buz uygulaması özellikle aktivite sonrasında ortaya çıkan ağrı ve hassasiyetin azaltılmasına yardımcı olabilir. Soğuk uygulamanın doğrudan cilde temas ettirilmemesi ve kısa sürelerle uygulanması gerekir. Cleveland clinic yaklaşık 10–15 dakikalık uygulamalardan yararlanılabileceğini belirtmektedir.

Osgood schlatter egzersizleri çoğunlukla kuadriseps, hamstring ve çevre kas gruplarının esnekliğini ve kontrolünü desteklemeye yönelik hazırlanır. Kasların çok gergin olması tibial tüberkül üzerindeki çekme kuvvetini artırabileceği için uygun germe çalışmaları bazı çocuklarda yararlı olabilir.

Egzersizin içeriği çocuğun yaşına, ağrı düzeyine ve yaptığı spora göre değişmelidir. Ağrıyı belirgin şekilde artıran egzersizleri zorlayarak sürdürmek yerine programın çocuk ortopedisi veya fizyoterapi değerlendirmesine göre düzenlenmesi daha uygundur.

Ne Zaman İleri Değerlendirme Gerekir?

Diz ağrısının birkaç günlük dinlenmeye rağmen belirgin şekilde devam etmesi, çocuğun topallaması veya ağrının spora her dönüşte tekrarlaması değerlendirme gerektirebilir. Travma sonrası ani başlayan yoğun ağrı ve şişlik de klasik osgood schlatter seyrinden farklı olabilir.

Çocuğun bacağının üzerine basamaması, gece ağrısı, açıklanamayan ateş, dizde belirgin kızarıklık veya hareketin ciddi ölçüde kısıtlanması durumunda başka nedenler araştırılmalıdır. Prof. dr. ali fuat karataş'ın çocuk ortopedisi içeriklerinde de çocuğun bacağına basamaması gibi bulguların ayırıcı tanı açısından önem taşıdığı belirtilmektedir.

Büyüme tamamlanmasına rağmen tibial tüberkül bölgesindeki ağrı günlük yaşamı veya sporu belirgin şekilde etkiliyorsa tekrar değerlendirme yapılabilir. Çok nadir olgularda erişkin döneme taşınan semptomatik kemik parçası veya belirgin çıkıntı için cerrahi seçenekler gündeme gelebilir; büyüme çağındaki standart yaklaşım ise cerrahi değildir.

Osgood Schlatter Kendiliğinden Geçer mi?

Osgood schlatter çoğu çocukta büyüme süreci tamamlandıkça gerileme eğilimindedir. Bunun nedeni tibial tüberkül bölgesindeki büyüme plağının zamanla olgunlaşması ve tekrarlayan çekme kuvvetlerine karşı daha dayanıklı hale gelmesidir. Cambridge university hospitals da hastalığın genel olarak büyüme sona erdiğinde düzeldiğini belirtmektedir.

Ancak kendiliğinden geçmesi, ağrının görmezden gelinmesi gerektiği anlamına gelmez. Belirtilerin kontrol edilmemesi çocuğun spor performansını, yürüyüşünü ve günlük aktivitelerini uzun süre etkileyebilir. Ağrı dönemlerinde yükün düzenlenmesi ve gerekli egzersizlerin planlanması sürecin daha rahat geçirilmesini sağlayabilir.

Osgood schlatter ne kadar sürer sorusunun tek bir cevabı yoktur. Bazı çocuklarda belirtiler birkaç hafta veya birkaç ay içinde belirgin şekilde azalırken büyüme devam ettiği sürece dönem dönem tekrarlayan yakınmalar daha uzun süre devam edebilir. Bazı sağlık kuruluşları semptomların büyüme dönemi boyunca birkaç yıla kadar dalgalanabileceğini belirtmektedir.

Spor Yapmaya Ne Zaman Dönülebilir?

Spora dönüş yalnızca belirli bir süre dolmasına göre planlanmamalıdır. Çocuğun yürüme, merdiven kullanma, çömelme, koşma ve spora özgü hareketleri belirgin ağrı olmadan yapabilmesi önemlidir.

Antrenmana dönüş genellikle kademeli olmalıdır. Çocuk günlük yaşamda ağrısız olsa bile doğrudan eski antrenman yoğunluğuna dönmek dizdeki yükü yeniden hızlı biçimde artırabilir. Önce düşük yoğunluklu çalışma, ardından koşu, sıçrama ve spora özgü hareketlerin kontrollü şekilde artırılması daha uygun olabilir.

Spor sırasında hafif rahatsızlık ile çocuğun hareket biçimini değiştiren belirgin ağrı aynı kabul edilmemelidir. Çocuk topallıyor, performansını ağrı nedeniyle değiştiriyor veya aktivite sonrasında uzun süre ağrı yaşamaya devam ediyorsa yük yeniden değerlendirilmelidir.

Ankara'da Osgood Schlatter Değerlendirmesi

Ankara'da diz altı ağrısı yaşayan büyüme çağındaki çocukların değerlendirilmesinde ağrının yalnızca bulunduğu noktaya bakılması yeterli değildir. Çocuğun yaşı, büyüme dönemi, yaptığı spor, ağrının aktiviteyle ilişkisi, yürüyüşü ve diz çevresindeki kasların durumu birlikte değerlendirilir.

Prof. Dr. Ali Fuat Karataş çocuk ortopedisi ve travmatoloji alanında hizmet vermektedir. Öz geçmişinde pediatrik ortopedi alanındaki fellowship eğitimi ve çocuk ortopedisine yönelik akademik çalışmalar yer almaktadır. Muayenehanesi ankara çukurambar bölgesindedir.

Osgood schlatter değerlendirmesinde temel amaç yalnızca diz altındaki çıkıntıyı görmek değil, çocuğun yakınmalarının gerçekten bu durumdan kaynaklanıp kaynaklanmadığını ayırt etmektir. Özellikle uzun süren, tek taraflı ve giderek artan ağrılarda veya çocuğun spor ve günlük yaşamını etkileyen durumlarda ayrıntılı çocuk ortopedisi değerlendirmesi önem kazanır.

Osgood Schlatter Hastalığı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular