Çocuklarda Kırıklar: Yeşil Ağaç ve Torus Kırığı Nedir, Nasıl İyileşir?

Çocuk kemiği yetişkin kemiğine göre daha esnektir. Bu nedenle bir düşme veya çarpma sonrasında kemik her zaman iki parçaya tamamen ayrılmaz; bazen yalnızca sıkışır, bir tarafı çatlar veya bükülerek kısmi kırık oluşturur. Bu özellik çocukluk çağında görülen torus kırığı ve yeşil ağaç kırığı gibi kırık tiplerini açıklar.

Acil serviste kemik kırıldı ama ameliyat gerekmiyor denildiğinde ailelerin kafasının karışması bu yüzden oldukça anlaşılırdır. Çocuklarda kırık olması otomatik olarak cerrahi gerektiği anlamına gelmez. Kırığın stabil olup olmadığı, kemikte kayma veya açılanma bulunup bulunmadığı ve çocuğun büyüme potansiyeli tedavi kararını belirler.

Torus kelimesi bazen diş hekimliğinde çene kemiğindeki kemik çıkıntıları için de kullanılır. Burada anlatılan torus, diş veya çene bölgesindeki torus değildir; çocuklarda travma sonrası gelişen buckle yani sıkışma tipi kemik kırığıdır.

Çocuk Kemiği Neden Yetişkin Gibi Kırılmaz?

Çocuk kemiği daha esnek yapıda olduğu için aynı travmaya yetişkin kemiğinden farklı yanıt verebilir. Kemiğin dışındaki periost adı verilen zar da çocuklarda daha kalın ve biyolojik olarak daha aktiftir.

Bu özellikler nedeniyle çocuk kemiği bazen tamamen ayrılmadan kırılabilir. Kemik bir taraftan çatlayıp diğer taraftan bükülebilir veya basınç altında yalnızca dış kabuğunda sıkışma oluşabilir.

Bu nedenle çocuklarda temel olarak şu görünümlerle karşılaşılabilir:

• Kemik tamamen kırılarak iki parçaya ayrılabilir.
• Kemiğin bir tarafı kırılırken diğer tarafı bükülebilir.
• Kemik sıkışarak dış yüzeyinde hafif bir kabarma meydana gelebilir.

Torus ve yeşil ağaç kırıkları özellikle ikinci ve üçüncü mekanizmayla ilişkilidir.

Çocuk kemiğinin bir başka özelliği de iyileşme ve yeniden şekillenme kapasitesinin yetişkinlere göre daha yüksek olmasıdır. Bu nedenle bazı küçük açılanmalar büyüme devam ettikçe zaman içinde kısmen düzeltilebilir.

Ancak bu özellik bütün kırıkların kendiliğinden düzeleceği anlamına gelmez. Kırığın yeri, şekli ve çocuğun yaşı yine önemlidir.

Torus (Buckle) Kırığı Nedir?

Torus kırığı, kemiğin üzerine gelen basınç sonucunda kemiğin dış tabakasının tamamen kopmadan sıkışması ve hafifçe kabarması şeklinde oluşan bir çocukluk çağı kırığıdır.

Buckle kelimesi de bu buruşma veya sıkışma görünümünü tarif eder. Kemik parçaları birbirinden belirgin biçimde ayrılmadığı için torus kırıkları çoğu zaman stabil kabul edilir.

Özellikle el bileği çevresinde sık görülür. Çocuk düşerken elini yere uzattığında kuvvet ön kol kemiğinin uç kısmına iletilir. Kemik tam olarak kırılmak yerine sıkışarak dış yüzeyinde küçük bir deformasyon oluşturabilir.

Torus kırığında çocukta ağrı, hassasiyet ve hafif şişlik görülebilir. Çocuk kolunu veya bileğini kullanmak istemeyebilir.

Kırığın stabil olması nedeniyle birçok torus kırığında cerrahi tedavi gerekmez. Kırığın yerine ve hekimin değerlendirmesine göre alçı, atel veya çıkarılabilir bir immobilizasyon yöntemi kullanılabilir.

Burada immobilizasyonun amacı kemiği yeniden yerine getirmekten çok, iyileşme süresince bölgeyi korumak ve ağrıyı azaltmaktır.

Radius Torus Kırığı Neden Bu Kadar Sık?

Radius torus kırığı, özellikle el üzerine düşen çocuklarda sık görülür. Radius, ön kolda başparmak tarafında bulunan ve el bileğiyle birleşen kemiktir.

Çocuklar düşerken doğal refleks olarak ellerini öne uzatır. Böylece yere gelen kuvvet önce el bileğine, ardından radius kemiğinin alt bölümüne aktarılır.

Büyüme çağındaki kemik esnek olduğu için bu kuvvet bazen tam kırık yerine sıkışma tipi bir yaralanma oluşturur.

Oyun alanında düşme, koşarken takılma, bisikletten düşme veya scooter kullanırken el üzerine düşme sık görülen mekanizmalardır. Spor sırasında da benzer yaralanmalar gelişebilir.

Radiusun el bileğine yakın bölümü büyümekte olan çocuk kemiğinde bu tür sıkışma yaralanmalarına yatkındır.

Torus kırığının sık görülmesi ağır bir kırık olduğu anlamına gelmez. Tam tersine birçok durumda stabil olması nedeniyle tedavi süreci daha basit olabilir.

Yeşil Ağaç Kırığı Nedir, Torustan Farkı Ne?

Yeşil ağaç kırığı, çocuk kemiğinin bir tarafında kırılma meydana gelirken diğer tarafın tamamen kopmadan bükülmesiyle oluşur. Adı, taze bir dalın büküldüğünde bir tarafının çatlayıp diğer tarafının bütünlüğünü korumasına benzetilmesinden gelir.

Torus kırığında esas problem sıkışmadır. Yeşil ağaç kırığında ise daha belirgin bir bükülme ve kemiğin bir tarafında kırık hattı görülebilir.

Yeşil ağaç kırıkları torus kırıklarına göre biraz daha dikkatli takip gerektirebilir. Bunun nedeni kemikteki bükülmenin zaman içinde artabilmesi veya belirli kırıklarda açılanmanın tedavi sonucunu etkileyebilmesidir.

Bazı yeşil ağaç kırıkları yalnızca uygun immobilizasyonla iyileşirken bazılarında kemiğin pozisyonunun düzeltilmesi gerekebilir.

• Kırığın yeri
• Kemikteki kayma miktarı
• Açılanmanın derecesi
• Çocuğun yaşı
• Kalan büyüme potansiyeli
• Kırığın ekleme yakınlığı
• Büyüme plağının etkilenip etkilenmediği
• Açık yara bulunup bulunmadığı
• Damar veya sinir bulgusu olup olmadığı

Belirgin şekilde yer değiştirmiş kırıklarda önce kırığın kapalı yöntemle düzeltilmesi gerekebilir. Bazı kırıklarda ise pozisyonu koruyabilmek veya eklem yüzünü düzgün hale getirmek için cerrahi gündeme gelebilir.

Dolayısıyla acil serviste alçı yeterli denilmesi kırığın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Kırığın yapısının ameliyatsız tedaviye uygun olduğu anlamına gelebilir.

Tanı: Röntgen Ne Gösterir, Ne Göstermez

Röntgen çocuk kırıklarının değerlendirilmesinde temel görüntüleme yöntemlerinden biridir. Kırık hattı, kemikteki bükülme, sıkışma, kayma veya açılanma röntgenle görülebilir.

Torus kırığında görüntü bazen çok belirgin olmayabilir. Kemiğin dış tabakasında küçük bir kabarıklık veya düzensizlik fark edilebilir.

Yeşil ağaç kırığında ise bir tarafta kırık hattı ve karşı tarafta bükülme görülebilir.

Çocuk kemiğinin büyüme plakları röntgende doğal olarak farklı görünür. Bu nedenle çocuk röntgenlerinin erişkin görüntüleriyle aynı şekilde değerlendirilmemesi gerekir.

Her kırık da ilk röntgende kolayca seçilmeyebilir. Özellikle çok ince çatlaklar veya büyüme plağı çevresindeki bazı yaralanmalar başlangıç görüntülerinde belirgin olmayabilir.

Röntgen Normal Ama Çocuk Kolunu Kullanmıyorsa

Röntgenin normal olması her zaman yaralanma olmadığı anlamına gelmez. Çocuk kolunu kullanmayı reddediyorsa, belirli bir noktaya dokunulduğunda belirgin ağrı hissediyorsa veya şişlik devam ediyorsa muayene bulguları önemini korur.

Bazı ince kırıklar ilk röntgende fark edilmeyebilir. Büyüme plağı yaralanmaları da her zaman belirgin bir kırık hattı oluşturmaz.

Bu durumda çocuğun kolunun geçici olarak korunması ve belirli bir süre sonra yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.

Gerekli görülürse kontrol röntgeni veya farklı görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Özellikle ağrı giderek azalmak yerine devam ediyor veya artıyorsa yalnızca ilk röntgenin normal olmasına güvenerek uzun süre beklemek doğru değildir.

Alçı Süreci: Ne Kadar Kalır, Evde Nelere Dikkat Edilir

Çocuklarda alçı süreci kırığın türüne, yerine, çocuğun yaşına ve kırığın kontroldeki görünümüne göre değişir. Bu nedenle her çocuk için tek bir alçı süresi vermek doğru değildir.

Torus kırıklarında immobilizasyon süresi genellikle daha kısa olabilir. Yeşil ağaç kırıklarında ise kırığın açılanmasına ve yerine göre daha uzun takip gerekebilir.

İlk günlerde kırık çevresinde şişlik bulunabilir. Bu nedenle alçının çok sıkı olup olmadığını anlamak için özellikle parmakların görünümü ve çocuğun yakınmaları takip edilmelidir.

Alçı Bakımı İçin Pratik Kontrol Listesi

• Alçıyı kuru tutun.
• Alçının içine kalem, çubuk veya başka bir cisim sokmayın.
• İlk günlerde parmaklarda aşırı şişlik olup olmadığını kontrol edin.
• Parmakların rengini ve sıcaklığını gözlemleyin.
• Çocuğun parmaklarını hareket ettirebildiğinden emin olun.
• Artan ağrı, uyuşma veya renk değişikliğinde değerlendirme alın.
• Alçı gevşerse, kırılırsa veya tamamen ıslanırsa kontrol ettirin.

Çocuğun alçı içindeki kolunu gereksiz yere aşağıda tutması ilk günlerde şişliği artırabilir. Hekimin önerdiği şekilde kolun uygun pozisyonda tutulması rahatlama sağlayabilir.

Alçıda Şişlik, Kaşıntı, Islanma

Alçının ilk günlerinde hafif şişlik ve basınç hissi görülebilir. Ancak parmaklarda giderek artan şişlik, belirgin morarma, solukluk, soğukluk veya uyuşma normal kabul edilmemelidir.

Çocuğun parmaklarını hareket ettirememesi veya ağrının belirgin şekilde artması da kontrol gerektirir.

Kaşıntı oldukça sık karşılaşılan bir şikâyettir. Ancak alçının içine kalem, çubuk veya başka bir cisim sokmak cildi çizebilir ve fark edilmeyen yaralara neden olabilir.

Alçının ıslanması da önemlidir. Su alçının yapısını bozabilir ve cildin uzun süre nemli kalmasına yol açabilir.

Alçı tamamen ıslanırsa kendi kendine yüksek sıcaklıkta saç kurutma makinesiyle kurutmaya çalışmak uygun değildir. Alçının durumunun değerlendirilmesi daha doğru olur.

Alçı Çıktıktan Sonraki İlk İki Hafta

Alçı çıkarıldığında kolun veya bacağın hemen eski görünümünde olmaması normaldir. Kullanılmayan kaslarda geçici incelme, ciltte kuruluk ve eklem hareketlerinde sertlik görülebilir.

Çocuk ilk günlerde hareket etmekten çekinebilir. Bu her zaman kemiğin hâlâ kırık olduğu anlamına gelmez.

Günlük hareketler çoğu zaman aşamalı şekilde geri gelir. Ancak temaslı sporlar, yüksekten düşme riski olan aktiviteler ve yoğun egzersiz için daha temkinli davranmak gerekebilir.

Kemiğin radyolojik olarak iyileşmiş olmasıyla çocuğun spora tam olarak hazır olması aynı şey değildir. Kas gücü, eklem hareketi ve koordinasyonun da toparlanması gerekir.

Bu nedenle özellikle aktif spor yapan çocuklarda spora dönüş zamanı kontrol muayenesine göre belirlenmelidir.

Kırık Yanlış Kaynarsa Ne Olur? Çocukta Yeniden Şekillenme

Çocuk kemiklerinin önemli özelliklerinden biri büyüme devam ederken belirli şekil bozukluklarını kısmen düzeltebilmesidir. Bu sürece yeniden şekillenme yani remodeling adı verilir.

Küçük çocuklarda büyüme potansiyeli daha fazla olduğu için yeniden şekillenme kapasitesi de genellikle daha yüksektir.

Ancak her deformite aynı şekilde düzelmez.

Yeniden şekillenmeyi etkileyen başlıca faktörler arasında şunlar bulunur:

• Çocuğun yaşı
• Kırığın hangi kemikte olduğu
• Kırığın büyüme plağına yakınlığı
• Açılanmanın yönü
• Açılanmanın miktarı
• Kırığın ekleme yakınlığı

Büyüme plağına yakın bazı açılanmalar zaman içinde daha iyi düzelebilir. Buna karşılık kemiğin kendi ekseni etrafında dönmesiyle oluşan rotasyonel deformitelerin kendiliğinden düzelme kapasitesi daha sınırlıdır.

Bu nedenle çocuk kemiği nasıl olsa büyür ve düzelir düşüncesi her kırık için geçerli değildir.

Yanlış kaynama saptandığında hemen yeniden kırma veya ameliyat gerektiği de söylenemez. Çocuğun yaşı, fonksiyon kaybı, deformitenin tipi ve kalan büyüme süresi değerlendirilerek karar verilir.

Ne Zaman Kontrole Gelinmeli?

Kontrol zamanı kırığın tipine ve uygulanan tedaviye göre değişir. Bazı stabil torus kırıklarında takip daha sınırlı olabilirken yeşil ağaç veya kayma riski bulunan kırıklarda daha yakın kontrol gerekebilir.

Planlanan kontroller dışında şu durumlarda daha erken değerlendirme gerekir:

• Artan ve kontrol edilemeyen ağrı
• Parmaklarda belirgin şişlik
• Uyuşma veya his kaybı
• Parmakların morarması veya soluklaşması
• Parmakların soğuk olması
• Çocuğun parmaklarını hareket ettirememesi
• Alçının kırılması veya belirgin şekilde gevşemesi
• Alçının tamamen ıslanması
• Alçıdan kötü koku veya akıntı gelmesi
• Yeni bir düşme veya travma yaşanması

Kontrol randevusunda yalnızca röntgene bakılmaz. Çocuğun ağrısı, hareketleri, şişliği ve kırığın klinik olarak nasıl iyileştiği de değerlendirilir.

Rutin kontrol veya istenen kontrol röntgenlerinin aksatılmaması, özellikle açılanma veya kayma riski bulunan kırıklarda önemlidir.

Sık Sorulan Sorular