Çocuklarda Bel ve Sırt Ağrısı: Ne Zaman Ciddiye Alınmalı?

Çocuklarda bel ağrısı yetişkinlere göre daha az beklenen bir yakınma olduğu için ailelerde doğal olarak endişe yaratabilir. Çoğu zaman spor, kasların zorlanması, uzun süre aynı pozisyonda oturma veya günlük aktiviteler gibi basit nedenlerle ortaya çıkabilir. Ancak çocukluk ve ergenlik döneminde haftalar boyunca devam eden bel ağrısını yalnızca büyümeye, okul çantasına veya duruş bozukluğuna bağlamak doğru olmayabilir.

Özellikle ağrı iki haftadan uzun sürüyorsa, çocuğu gece uykudan uyandırıyorsa, bacağa yayılıyor veya uyuşmaya eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir. Spor yapan çocuklarda belirli hareketlerle tekrar tekrar ortaya çıkan ağrı da önemlidir.

Bu nedenle temel yaklaşım her bel ağrısından korkmak değil, hangi ağrının kısa süre izlenebileceğini ve hangi belirtilerde beklememek gerektiğini ayırt etmektir.

Çocuklarda Bel Ağrısı Neden Olur?

Çocuklarda bel ağrısı neden olur sorusunun tek bir cevabı yoktur. Kas ve bağ dokusunun zorlanması, yoğun spor, uzun süreli oturma, günlük hareket alışkanlıkları, omurganın yapısal özellikleri ve bazı spor yaralanmaları ağrıya yol açabilir. Daha seyrek olarak omurga dışındaki sağlık sorunları da bel bölgesinde ağrı şeklinde hissedilebilir.

Ağrının nedenini değerlendirirken çocuğun yaşı, ne kadar süredir ağrı yaşadığı, ağrının hangi hareketlerle arttığı, spor yapıp yapmadığı ve ek belirtilerin bulunup bulunmadığı önemlidir.

Örneğin hafta sonu yoğun bir sportif aktiviteden sonra başlayan ve birkaç gün içinde azalan kas ağrısıyla, iki aydır devam eden ve her antrenmanda tekrarlayan bel ağrısı aynı şekilde değerlendirilmez.

Her bel ağrısı ciddi bir omurga hastalığını göstermez. Ancak ağrı beklenen sürede geçmiyorsa altta yatan nedenin anlaşılması önem kazanır.

Yetişkin Bel Ağrısından Farkı Ne?

Yetişkinlerde bel ağrısı son derece sık görülür ve çoğu zaman kas-iskelet sisteminden kaynaklanan mekanik ağrı şeklindedir. Çocuklarda ve ergenlerde de mekanik ağrı görülebilir ancak uzun süren veya açıklanamayan ağrı yetişkinlerde olduğu kadar kolay biçimde sıradanlaştırılmamalıdır.

Çocuklar büyümeye devam ettiği için omurga, kemikler ve kaslar gelişim sürecindedir. Spor sırasında tekrarlayan yüklenmeler, büyüme dönemindeki kas-kemik dengesizlikleri ve bazı omurga sorunları bu yaş grubunda farklı şekilde ortaya çıkabilir.

Muayenede yalnızca ağrının bulunduğu bölgeye bakılmaz. Çocuğun yürüyüşü, omurga hareketleri, kas gücü, esnekliği, duruşu ve gerektiğinde nörolojik bulguları birlikte değerlendirilir.

Çocuğun yaşı da önemlidir. Özellikle daha küçük çocuklarda nedeni açıklanamayan ve devam eden bel veya sırt ağrısı daha dikkatli ele alınmalıdır. Ergenlik döneminde ise sporla ilişkili aşırı kullanım yaralanmaları daha fazla ön plana çıkabilir.

Ne Zaman Ciddiye Alınmalı? 

Çocuklarda bel ağrısının önemli bir bölümü ciddi bir hastalıkla ilişkili değildir. Buna rağmen bazı belirtiler ağrının yalnızca kas yorgunluğu olarak değerlendirilmemesi gerektiğini gösterir.

Dikkat edilmesi gereken başlıca kırmızı bayraklar şunlardır:

• İki haftadan uzun süren ağrı
• Geceleri uyandıran ağrı
• Ateş
• Kilo kaybı
• Bacağa yayılan ağrı veya uyuşma
• Travma sonrası başlayan ağrı
• Sporcu çocukta geriye eğilmekle artan ağrı

Bunlara ek olarak bacakta güç kaybı, yürüme biçiminde belirgin değişiklik veya idrar ve dışkı kontrolünde yeni başlayan bir sorun varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Bu belirtilerin bulunması mutlaka ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Ancak yalnızca evde dinlenme veya çantayı hafifletme gibi önlemlerle uzun süre beklemek yerine muayene yapılmasını gerektirir.

Özellikle geceleri çocuğu uykudan kaldıran ağrı önemlidir. Gün içinde spor veya hareketle ortaya çıkan mekanik ağrılar çoğu zaman dinlenmeyle azalırken, gece devam eden veya giderek şiddetlenen ağrının nedeni daha ayrıntılı değerlendirilmelidir.

Sık Görülen Nedenler

Çocuklarda ve ergenlerde bel ağrısının nedeni yaşa ve günlük aktivitelere göre değişebilir. Kasların geçici zorlanması oldukça sık görülürken, özellikle düzenli spor yapan çocuklarda omurgaya tekrarlayan yük bindiren hareketlerin neden olduğu stres yaralanmaları da düşünülmelidir.

Kas Zorlanması, Duruş Ve Okul Çantası

Kas zorlanması çocuklarda bel ve sırt ağrısının sık karşılaşılan nedenlerindendir. Uzun süre masa başında oturmak, bilgisayar veya tablet kullanırken aynı pozisyonda kalmak, ani egzersiz yüklenmeleri ya da yeterli hazırlık yapmadan yoğun spora başlamak kaslarda ağrı oluşturabilir.

Ailelerin en sık üzerinde durduğu konulardan biri de okul çantası bel ağrısı ilişkisidir. Ağır bir çantayı uzun süre taşımak veya çantayı sürekli tek omuzda kullanmak omuz, sırt ve bel kaslarında yorgunluk ve geçici rahatsızlığa katkıda bulunabilir.

Çantanın gereksiz kitap ve materyallerden arındırılması, iki omuz askısının birlikte kullanılması ve çantanın çocuğun bedenine uygun olması faydalıdır.

Ancak burada önemli bir sınır vardır. Çocuğun ağrısı haftalar boyunca devam ediyorsa, hafta sonları veya tatilde çanta taşımadığı dönemlerde de sürüyorsa ya da belirli spor hareketleriyle sürekli tekrarlıyorsa bütün tabloyu yalnızca okul çantasına bağlamak uygun değildir.

Duruş da benzer şekilde değerlendirilmelidir. Uzun süre kötü pozisyonda oturmak kas yorgunluğunu artırabilir fakat kalıcı bel ağrısının tek nedeni olduğu varsayılmamalıdır.

Spondiloliziste ağrı genellikle spor sırasında veya sonrasında belirginleşebilir. Çocuk dinlendiğinde hafifleyebilir fakat antrenmana döndüğünde yeniden ortaya çıkabilir.

Özellikle geriye eğilme hareketi ağrıyı belirgin artırıyorsa bu özellik muayenede önemlidir. Çocuk bazen ağrıyı belin tek tarafında daha fazla hissedebilir.

Spondilolizis mutlaka bacak ağrısı veya uyuşma oluşturmaz. Hatta birçok çocukta nörolojik muayene normal olabilir. Bu nedenle sporcu bir çocukta yalnızca uyuşma olmadığı için tekrarlayan bel ağrısını önemsiz kabul etmek doğru değildir.

Erken dönemde değerlendirme yapılması spora ara verme, aktivite düzenlemesi ve uygun rehabilitasyon planının zamanında oluşturulmasına yardımcı olabilir. Görüntüleme gerekip gerekmediği ise muayene ve klinik şüpheye göre belirlenir.

Kifoz Ve Skolyozun Ağrıyla İlişkisi

Kifoz ve skolyoz çocuklarda omurganın şekil ve dizilimini etkileyen farklı durumlardır. Ancak her skolyoz veya kifoz ağrıya neden olmaz.

Skolyozda omurganın yana doğru eğriliği ve dönmesi söz konusudur. Bazı çocuklarda omuz seviyelerinde farklılık, bel oyuntusunda asimetri veya öne eğilirken sırtın bir tarafında daha belirgin çıkıntı fark edilebilir.

Kifoz ise sırt bölgesinin öne doğru eğiminin artmasıyla ilişkilidir. Her kambur duruş yapısal kifoz anlamına gelmez. Özellikle ergenlik döneminde görülen kötü duruş alışkanlıkları ile omurganın yapısal değişiklikleri birbirinden ayrılmalıdır.

Hafif eğriliklerin önemli bir bölümü belirgin ağrı oluşturmayabilir. Bu nedenle bel ağrısı olan bir çocukta skolyoz saptanması ağrının mutlaka skolyozdan kaynaklandığı anlamına gelmez.

Büyüme döneminde belirginleşen asimetri, omuz veya kalça seviyesinde fark, öne eğilince sırtta çıkıntı ya da bilinen eğriliğin hızlı ilerlemesi durumunda değerlendirme gerekir.

Ağrı Her Zaman Omurgadan Gelmez

Çocuğun belinde veya sırtında hissettiği her ağrının kaynağı omurga değildir. Kaslar ve kalça çevresindeki yapılar ağrı oluşturabileceği gibi bazı karın içi, böbrek veya idrar yolu sorunları da bel bölgesine yansıyan ağrı şeklinde hissedilebilir.

Örneğin bel ağrısıyla birlikte ateş, idrar yaparken yanma veya karın ağrısı bulunması değerlendirmeyi değiştirebilir.

Genel durumdaki belirgin bozulma da önemlidir. Çocuğun yalnızca beli ağrımıyor, aynı zamanda ateşi yükseliyor, iştahı belirgin azalıyor veya günlük aktivitelerden tamamen uzaklaşıyorsa ağrının kas-iskelet sistemi dışındaki nedenleri de göz önünde bulundurulmalıdır.

Burada amaç nadir hastalıkların listesini oluşturmak değil, ağrıyı çocuğun diğer belirtilerinden bağımsız değerlendirmemektir.

Sırt Ağrısı Bel Ağrısından Farklı Bir Şeye mi İşaret Eder?

Çocuklarda sırt ağrısı, bel ağrısından farklı anatomik bir bölgede hissedilir. Bel ağrısı daha çok omurganın alt bölümünü ilgilendirirken sırt ağrısı göğüs kafesinin arkasındaki torakal bölgeye karşılık gelir.

Çocuklarda sırt ağrısının sık nedenleri arasında uzun süre aynı pozisyonda oturma, kas yorgunluğu, sportif aktiviteler ve duruş alışkanlıkları bulunabilir. Özellikle okul çağındaki çocuklarda masa başında geçirilen sürenin artması sırt kaslarında rahatsızlık oluşturabilir.

Bununla birlikte uzun süren sırt ağrısını yalnızca duruşa bağlamak da doğru değildir. Gece ortaya çıkan, çocuğu uykudan uyandıran, ateş veya genel sağlık durumunda değişiklikle birlikte olan ağrı değerlendirilmelidir.

Sırt bölgesindeki ağrı sırasında omurganın şekli de gözden geçirilir. Kifoz, skolyoz veya omuz seviyelerindeki asimetri gibi bulgular muayenede değerlendirilebilir.

Bel veya sırt ağrısı ayrımından daha önemli olan, ağrının süresi ve eşlik eden belirtilerdir.

Muayene ve Görüntüleme: Ne Zaman Röntgen, Ne Zaman MR?

Bel veya sırt ağrısı yaşayan her çocuğa doğrudan röntgen ya da MR çekilmesi gerekmez. İlk ve en önemli adım ayrıntılı öykü ve fizik muayenedir.

Muayenede ağrının tam olarak nerede bulunduğu ve ne zamandır devam ettiği sorgulanır. Çocuğun hangi sporları yaptığı, yakın zamanda travma geçirip geçirmediği ve ağrının hareketle ilişkisi değerlendirilir.

Hekim ayrıca şu özelliklere bakabilir:

• Ağrının hangi hareketlerle arttığı
• Gece ağrısı olup olmadığı
• Omurganın şekli ve hareket açıklığı
• Kas gücü
• Refleksler
• Duyu muayenesi
• Yürüme biçimi
• Kalça ve bacak hareketleri
• Belirli spor hareketleriyle ağrının ortaya çıkıp çıkmadığı

Röntgen kemik yapısı, omurga dizilimi ve bazı yapısal değişikliklerin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Skolyoz veya kifoz gibi omurga şekil değişikliklerinde de gerekli durumlarda röntgenden yararlanılabilir.

MR ise röntgenden farklı olarak diskler, sinir yapıları, kemik iliği ve yumuşak dokular hakkında daha ayrıntılı bilgi sağlayabilir. Nörolojik belirti bulunması, gece ağrısı, açıklanamayan uzun süreli ağrı veya muayenede farklı bir durumdan şüphelenilmesi halinde gündeme gelebilir.

Sporcu çocukta spondilolizis düşünülüyorsa görüntüleme yaklaşımı da çocuğun yaşı, muayene bulguları ve belirtilerin süresine göre planlanır. Bazı erken stres yaralanmaları ilk görüntülemede belirgin olmayabilir. Bu nedenle görüntüleme yöntemi yalnızca ağrı varlığına değil, klinik şüpheye göre seçilir.

Her uzun süren ağrıda otomatik olarak MR çekmek yerine, hangi görüntülemenin gerçekten gerekli olduğuna muayene sonucunda karar verilmesi daha uygundur.

Evde Ne Yapılabilir?

Kırmızı bayrak bulunmayan, yeni başlamış ve hafif düzeydeki bel-sırt ağrılarında öncelikle çocuğun günlük aktiviteleri gözden geçirilebilir.

Ağrıyı açıkça artıran spor hareketlerine kısa süre ara verilebilir. Ancak çocuğu günlerce tamamen yatakta tutmak çoğu basit mekanik ağrı için gerekli değildir.

Evde şu düzenlemeler yapılabilir:

• Uzun süre aynı pozisyonda oturmasını engellemek
• Çalışma masasını ve oturma yüksekliğini gözden geçirmek
• Ekran karşısında düzenli kısa aralar vermesini sağlamak
• Okul çantasındaki gereksiz ağırlıkları çıkarmak
• Çantayı iki omuz askısıyla kullandırmak
• Ağrıyı artırmayan günlük hareketleri tamamen bırakmamak
• Spora dönüşü ağrının durumuna göre kademeli yapmak

Çocuğun ağrısı spor sırasında belirginleşiyorsa ağrıya rağmen antrenmana devam etmek uygun olmayabilir. Özellikle geriye eğilme hareketiyle ağrı oluşuyorsa değerlendirme yapılana kadar bu hareketlerde ısrar edilmemelidir.

Evde uygulanan düzenlemelere rağmen ağrı devam ediyorsa veya giderek artıyorsa nedenin belirlenmesi gerekir.

Ateş, gece ağrısı, uyuşma, bacağa yayılma veya travma gibi kırmızı bayrakların bulunduğu durumda ise evde takip süresini uzatmak yerine muayene planlanmalıdır.

Çocuğumun Beli Ağrıyor, Hangi Doktora Gitmeliyim?

Çocukta bel ağrısı hangi doktora sorusunun yanıtı ağrının özelliklerine göre değişebilir. Devam eden ve kas-iskelet sistemiyle ilişkili olduğu düşünülen bel veya sırt ağrılarında çocuk ortopedisi, ortopedi ve travmatoloji veya çocuk omurga sorunlarıyla ilgilenen hekimler değerlendirme yapabilir.

Ağrıya ateş, genel durum bozukluğu, idrar yakınmaları veya omurga dışındaki sistemlere ait belirtiler eşlik ediyorsa çocuk sağlığı ve hastalıkları değerlendirmesi de gerekli olabilir.

Uyuşma, güç kaybı veya yürümede belirgin değişiklik gibi nörolojik belirtiler varsa ilgili uzmanlık alanlarının değerlendirmesi sürece eklenebilir.

Ebeveyn açısından en pratik sınır şudur: Bel veya sırt ağrısı iki haftadan uzun sürüyorsa ya da kırmızı bayraklardan herhangi biri bulunuyorsa profesyonel değerlendirmeyi ertelememek gerekir.

Sık Sorulan Sorular