Çocuklarda Bacak Ağrısı: Büyüme Ağrısı mı, Başka Bir Neden mi?

Çocuklarda bacak ağrısı çoğu zaman büyüme ağrısı ile ilişkili olabilir, ancak tek bacakta olan, sabah da süren, çocuğu topallatan ya da ateşle birlikte görülen ağrı büyüme ağrısı değildir. Çocuklarda büyüme ağrısı genellikle akşam veya gece ortaya çıkar ve çocuk sabah uyandığında ağrı kaybolmuş olur. Büyüme ağrısı belirtileri değerlendirilirken ağrının nerede olduğu kadar ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve çocuğun günlük hareketlerini etkileyip etkilemediği de önemlidir. Özellikle kalıcı, tek taraflı veya giderek artan ağrılarda altta yatan başka bir nedenin araştırılması gerekir.

Çocuklarda Bacak Ağrısı Neden Olur?

Ailelerin çocuklarda bacak ağrısı neden olur şeklindeki aramalarının tek bir karşılığı yoktur. Ağrı büyüme döneminde görülen iyi huylu yakınmalardan yoğun fiziksel aktiviteye, kas zorlanmalarından ayak yapısındaki farklılıklara kadar birçok nedenle ortaya çıkabilir.

Ağrının tek bacakta olması, belirli bir noktada yoğunlaşması, gün boyunca devam etmesi veya hareketi kısıtlaması ise ortopedik bir sorunun değerlendirilmesini gerektirebilir.

Büyüme Ağrısı Nedir, Gerçekten Büyümekten mi Olur?

Büyüme ağrısı çocukluk çağında sık karşılaşılan, çoğunlukla her iki bacakta hissedilen ve fizik muayenede belirgin bir hastalık bulgusunun saptanmadığı ağrı tablosudur. Adında büyüme kelimesi bulunmasına rağmen bu ağrıların doğrudan kemiklerin hızlı uzamasından kaynaklandığı kesin olarak gösterilmiş değildir.

Gün içindeki yoğun hareketlilik, kasların yorulması, ağrıya karşı duyarlılık ve bazı çocuklarda eklem esnekliğinin fazla olması gibi faktörlerin ağrının ortaya çıkmasında rol oynayabileceği düşünülür. Bu nedenle yalnızca çocuğun boyunun hızlı uzaması büyüme ağrısını açıklamak için yeterli değildir.

Ağrının özellikleri tanım açısından önemlidir. Büyüme ağrısında çocuk gün içinde normal biçimde yürüyebilir, koşabilir ve oyun oynayabilir. Eklemde şişlik, hareket kısıtlılığı, sürekli hassasiyet veya belirgin topallama beklenen bulgular değildir.

Hangi Yaşlarda Görülür?

Büyüme ağrıları çoğunlukla okul öncesi dönemden başlayarak ilkokul çağındaki çocuklarda görülür. Yaklaşık üç yaşından ergenlik öncesine kadar farklı dönemlerde ortaya çıkabilir ve bazı çocuklarda belirli aralıklarla tekrarlayabilir.

Her gece ağrı olması gerekmez. Bazı dönemlerde birkaç gece üst üste görülebilirken ardından haftalar boyunca hiçbir yakınma olmayabilir. Çocuk büyüdükçe atakların sıklığı genellikle azalır ve çoğu çocukta zaman içinde kaybolur.

Yaş tek başına tanı koydurmaz. Aynı yaş grubunda enfeksiyon, travma, kalça hastalıkları veya sportif zorlanmalar da görülebileceği için ağrının seyri her zaman yaşla birlikte değerlendirilmelidir.

Tipik Seyir: Akşam Başlar, Sabah Yoktur

Büyüme ağrısının en karakteristik özelliklerinden biri zamanlamasıdır. Çocuk gün içinde herhangi bir sorun yaşamadan hareket ederken akşam saatlerinde baldırlarında, diz çevresinde veya uyluklarında ağrı tarif etmeye başlayabilir.

Ağrı gece çocuğu uykudan uyandırabilecek kadar belirgin olabilir. Buna rağmen sabah uyandığında çoğunlukla tamamen kaybolmuştur ve çocuk yatağından kalkıp normal biçimde yürümeye devam eder.

Sabah saatlerinde devam eden ağrı, ilk adımlarda belirgin zorlanma veya çocuğun okula giderken topallaması tipik büyüme ağrısı ile uyumlu değildir. Bu durumda ağrıyı yalnızca büyümeye bağlamak yerine başka nedenlerin değerlendirilmesi gerekir.

Büyüme Ağrısı Nasıl Ayırt Edilir?

Büyüme ağrısını diğer bacak ağrılarından ayırırken tek bir belirtiye değil, ağrının bütün özelliklerine bakılır. Ağrının iki taraflı veya tek taraflı olması, günün hangi saatlerinde ortaya çıktığı ve çocuğun yürümesini etkileyip etkilemediği önemli ipuçları verir.

Aşağıdaki karşılaştırma, büyüme ağrısında sık görülen özellikler ile başka bir neden araştırılmasını gerektirebilecek bulgular arasındaki farkı gösterir.

Bu özellikler tek başına kesin tanı anlamına gelmez. Özellikle ağrının düzenli olarak aynı noktada ortaya çıkması, giderek şiddetlenmesi veya çocuğun aktivitesini azaltmaya başlaması durumunda fizik muayene önem kazanır.

Bacak Ağrısının Diğer Ortopedik Nedenleri

Çocuklarda bacak ağrısının büyüme ağrısı dışında birçok ortopedik nedeni bulunabilir. Çocuğun yaşı, yaptığı sporlar, ağrının yeri ve yakınmanın travma sonrasında başlayıp başlamadığı olası nedeni belirlemede yardımcı olur.

Kas ve tendon zorlanmaları özellikle hareketli çocuklarda sık görülür. Bunun yanında diz çevresindeki büyüme bölgeleri, kalça eklemi, ayak yapısı ve büyüme plakları da ağrının kaynağı olabilir.

Ağrının kaynağı her zaman çocuğun gösterdiği bölge olmayabilir. Özellikle kalçadaki bazı sorunların diz ağrısı olarak hissedebilmesi çocukluk çağında ortopedik muayeneyi önemli hale getirir.

Diz Altında Şişlik: Osgood-Schlatter

Diz kapağının hemen altında ağrı ve belirginleşen kemiksi bir şişlik özellikle koşma ve sıçramanın yoğun olduğu sporlarla ilgilenen büyüme çağındaki çocuklarda görülebilir. Bu tablo diz kapağı tendonunun kemiğe tutunduğu büyüme bölgesinin tekrarlayan yüklenmesiyle ilişkilidir.

Osgood-schlatter olarak adlandırılan bu durumda ağrı merdiven çıkarken, koşarken, çömelirken veya zıplarken artabilir. Dinlenme dönemlerinde ise yakınmalar genellikle azalır.

Bu ağrı büyüme ağrısından farklıdır çünkü belirli bir noktada ortaya çıkar ve aktiviteyle doğrudan ilişkilidir. Diz altında hassasiyet veya şişlik bulunması durumunda çocuğun yaptığı sporların ve yüklenme düzeyinin değerlendirilmesi gerekir.

Kalçadan Kaynaklanıp Dizde Hissedilen Ağrı

Çocuklarda kalça ekleminden kaynaklanan bazı sorunlar doğrudan kalça ağrısı yerine uyluk veya diz çevresinde ağrıya yol açabilir. Bu nedenle yalnızca diz bölgesine bakılması gerçek ağrı kaynağının gözden kaçmasına neden olabilir.

Kalça hareketlerinde kısıtlılık, yürürken bir tarafa doğru eğilme, topallama veya bacağın üzerine basmak istememe gibi belirtiler varsa kalça eklemi de değerlendirilir. Özellikle okul çağındaki ve ergenlik dönemindeki çocuklarda kalçaya ait bazı ortopedik hastalıkların erken fark edilmesi önemlidir.

Diz muayenesinde belirgin sorun bulunmamasına rağmen çocuk sürekli diz ağrısı tarif ediyorsa kalçanın hareket açıklığı ve yürüyüş düzeni mutlaka dikkate alınmalıdır.

Düz Tabanlık ve Yorgunluk Ağrısı

Esnek düz tabanlık çocukluk çağında oldukça sık görülebilir ve her çocukta ağrıya neden olmaz. Ancak bazı çocuklarda uzun süre ayakta kalma, yürüme veya yoğun sportif aktivite sonrasında ayak tabanında, ayak bileği çevresinde veya bacaklarda yorgunluk hissi oluşabilir.

Bu tür ağrılar genellikle gün içindeki yüklenmeyle artar ve dinlenmeyle hafifler. Ayağın yere basış biçimi, topuk pozisyonu, ayakkabı yapısı ve çocuğun yürüme düzeni değerlendirilerek ağrının ayak yapısıyla ilişkili olup olmadığı anlaşılabilir.

Her düz tabanlığın tedavi edilmesi gerektiği düşünülmemelidir. Ağrı, sertlik, tek taraflı görünüm veya hareket kısıtlılığı bulunması durumunda ayrıntılı değerlendirme daha önemlidir.

Düşme Sonrası Ağrı ve Büyüme Plağı

Çocuk kemiklerinin uç kısımlarında kemiğin uzamasını sağlayan büyüme plakları bulunur. Bu alanlar gelişim tamamlanana kadar kemiğin diğer bölümlerinden farklı özellik gösterdiği için düşme ve darbeler sonrasında yaralanabilir.

Çocuk düştükten sonra belirli bir noktada şiddetli ağrı tarif ediyor, şişlik oluşuyor veya bacağının üzerine basamıyorsa yaralanmanın yalnızca basit bir ezilme olduğu düşünülmemelidir. Bazı büyüme plağı yaralanmalarında dışarıdan belirgin şekil bozukluğu görülmeyebilir.

Travma sonrasında devam eden hassasiyet ve hareket kısıtlılığı varsa muayene ve gerektiğinde görüntüleme yapılması önemlidir. Büyüme plağını ilgilendiren yaralanmaların erken değerlendirilmesi kemiğin ilerleyen dönemdeki gelişimi açısından önem taşıyabilir.

Muayenede Neye Bakıyoruz, Tetkik Ne Zaman Gerekir?

Muayenede öncelikle çocuğun yürüyüşü, bacakların simetrisi ve ağrının tam olarak hangi bölgede olduğu değerlendirilir. Kalça, diz ve ayak bileği hareketleri kontrol edilirken kaslarda, kemiklerde ve eklem çevresinde hassasiyet bulunup bulunmadığına bakılır.

Ağrının başladığı saat, süresi, tek veya çift taraflı olması ve fiziksel aktiviteyle ilişkisi de değerlendirmeyi yönlendirir. Çocuğun yakın zamanda düşüp düşmediği, yeni bir spora başlayıp başlamadığı veya enfeksiyon geçirdiği bilgisi bazı durumlarda ağrının nedenini açıklamaya yardımcı olabilir.

Tipik büyüme ağrısı özellikleri bulunan ve muayenesi tamamen normal olan her çocukta röntgen veya kan tetkiki gerekli değildir. Tek taraflı ve kalıcı ağrı, belirli bir kemik üzerinde hassasiyet, topallama, şişlik, travma öyküsü veya ateş gibi ek bulgular bulunduğunda ise röntgen, ultrason, manyetik rezonans veya laboratuvar incelemeleri değerlendirilebilir.

Evde Ne Yapılabilir, Ne Yapılmamalı?

Tipik büyüme ağrısı özellikleri gösteren çocuklarda dinlenme, hafif masaj ve ılık uygulamalar rahatlama sağlayabilir. Gün içinde yoğun hareket eden çocuklarda baldır ve uyluk kaslarına yönelik nazik germe hareketleri de bazı dönemlerde ağrının azalmasına yardımcı olabilir.

Çocuğun ağrılı bölgesini zorlayacak hareketlere devam etmesi beklenmemelidir. Bununla birlikte yalnızca aralıklı akşam ağrısı yaşayan ve gün içinde tamamen normal hareket eden çocuğun bütün fiziksel aktivitelerinin gereksiz yere kısıtlanması da uygun değildir.

Sık tekrarlayan ağrıların muayene edilmeden büyümeye bağlanması doğru değildir. Özellikle ağrı tek bacakta kalıyorsa, sabah devam ediyorsa, çocuğu topallatıyorsa veya zaman içinde şiddetleniyorsa evde uygulamalarla uzun süre beklemek yerine nedenin değerlendirilmesi gerekir.

Çocuğumun Bacağı Ağrıyor, Hangi Doktora Gitmeliyim?

İnternette çocuğumun bacağı ağrıyor hangi doktora şeklinde araştırma yapan aileler için ağrının özellikleri doğru bölüme başvurma konusunda yol gösterici olabilir. Travma sonrası başlayan, yürüyüşü etkileyen, tek taraflı devam eden veya eklem ve kemik kaynaklı olduğu düşünülen bacak ağrıları ortopedi ve travmatoloji değerlendirmesini gerektirebilir.

Çocuk ortopedisi açısından yapılan muayenede yalnızca ağrıyan bölge değil, yürüyüş düzeni, kalça eklemi, dizler, ayaklar ve bacakların gelişimi birlikte değerlendirilir. Böylece büyüme ağrısı ile tedavi veya takip gerektirebilecek ortopedik nedenlerin birbirinden ayrılması amaçlanır.

Ateş, belirgin halsizlik, yaygın eklem yakınmaları veya farklı sistemlere ait belirtiler eşlik ediyorsa çocuk sağlığı ve hastalıkları değerlendirmesi de gerekebilir. En önemli ayrım ağrının adına değil seyrine bakmaktır; akşam ortaya çıkıp sabah tamamen geçen iki taraflı ağrı ile çocuğu topallatan, sabah devam eden veya tek noktada giderek artan ağrı aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

Çocuklarda Bacak Ağrısı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular